Sigorta Kültürü

Sigorta Terimleri Sözlüğü

11 dk okuma12 resmi kaynak

KISACA

1Harf sırasıyla: Poliçede ve genel şartlarda geçen terimler A'dan Z'ye sıralı, sade cümlelerle.
2Kaynağıyla: Her tanımın yanında dayandığı kanun ya da genel şart maddesi yazılı.
3Son söz poliçenin: Bir terimin sizin sözleşmenizdeki anlamı, poliçenizin özel şartlarında daraltılmış ya da genişletilmiş olabilir.

Bir poliçeyi ya da genel şartları okurken karşınıza çıkan kelimelerin çoğu günlük dilde kullanılmaz. Bu sözlükte, sigorta mevzuatında ve genel şartlarda geçen terimleri harf sırasına göre topladık; her terimin yanına dayandığı kanun veya genel şart maddesini de ekledik.

Bir terimin poliçenizdeki anlamı hala net değilse bize sormak işinizi kolaylaştırır; burada verilen tanımlar mevzuattaki genel anlamı gösterir.

A

Acente (Sigorta Acentesi): Bir sözleşmeye dayanarak, belirli bir yer veya bölgede sürekli olarak sigorta şirketi adına ve hesabına sözleşmelere aracılık eden ya da bunları şirket adına yapan kişi veya kuruluştur (Sigortacılık Kanunu m.2).
Aktüer: Sigortacılık tekniği ile yatırım, finansman ve demografi konularında olasılık ve istatistik yöntemlerini kullanarak prim, karşılık ve kar paylarını hesaplayan, tarife ve teknik esasları hazırlayan uzmandır (Sigortacılık Kanunu m.2).
Aşkın Sigorta: Sigorta bedelinin, sigortalanan menfaatin gerçek değerinin üzerinde belirlenmesidir. Aşan kısım geçersiz sayılır ve bu kısma karşılık alınan fazla prim geri verilir (Türk Ticaret Kanunu m.1463).

B

Beyan Yükümlülüğü: Sigorta ettirenin, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya doğru ve eksiksiz bildirme yükümlülüğüdür (Türk Ticaret Kanunu m.1435).
Birlik: Sigorta ve reasürans şirketlerinin üye olmak zorunda olduğu, kanunla kurulan meslek kuruluşudur (Sigortacılık Kanunu m.2).
Broker: Sigorta veya reasürans sözleşmesi yaptırmak isteyenleri temsil ederek şirket seçiminde tarafsız davranan, sözleşme öncesi hazırlığı yürüten ve gerektiğinde tazminatın tahsilinde yardımcı olan aracıdır (Sigortacılık Kanunu m.2).

C

Cayma Hakkı: Sözleşmeden geri dönebilme hakkıdır. Sigorta ettiren, sigorta şirketinin sorumluluğu başlamadan önce kararlaştırılan primin yarısını ödeyerek sözleşmeden cayabilir (Türk Ticaret Kanunu m.1430); hayat sigortasında ise şirketin cayma hakkını bildirmesinden itibaren 15 gün içinde cayma hakkı vardır (m.1489). Sözleşme yapılırken önemli bir husus bildirilmemiş ya da yanlış bildirilmişse sigorta şirketi de sözleşmeden cayabilir (m.1439-1440).
Coğrafi Sınır: Sigortanın hangi ülke ya da bölgede geçerli olduğunu gösteren sınırdır; örneğin kara araçları kasko sigortası, aksi kararlaştırılmadıkça Türkiye sınırları içinde geçerlidir (Kasko Genel Şartları A.2).

Ç

Çifte Sigorta: Değerinin tamamı sigortalanmış bir menfaatin, sonradan aynı rizikolar ve aynı süre için yeniden sigorta ettirilmesidir; bu ikinci sigorta ancak kanunda sayılan hallerde, örneğin önceki ve sonraki sigortacıların onayıyla geçerli olur (Türk Ticaret Kanunu m.1467). Aynı menfaat birden çok sigortacıya sigortalandığında sigorta ettirene hiçbir durumda sigorta bedelinden fazlası ödenmez (m.1465).

D

Daimi Maluliyet Teminatı: Ferdi kaza sonucunda sigortalının kalıcı olarak sakat kalması halinde, tıbbi tedavinin bitmesi ve sakatlık oranının kesinleşmesinden sonra ödenen teminattır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Ferdi Kaza).
DASK (Zorunlu Deprem Sigortası): Binalarda depremin doğrudan yol açtığı maddi zararlar ile depremin tetiklediği yangın, infilak, dev dalga (tsunami) ve yer kayması zararlarını karşılayan zorunlu sigortadır (Afet Sigortaları Kanunu m.2).
Destek Hizmeti Kuruluşu: Sigorta ve reasürans şirketlerine, faaliyet alanlarıyla ilgili konularda yardımcı veya tamamlayıcı nitelikte hizmet veren kuruluştur (Sigortacılık Kanunu m.2).

E

Ek Sözleşme: Genel şartta standart olarak yer almayan, ancak ek prim karşılığında teminat kapsamına dahil edilebilen risklerdir; örneğin kasko sigortasında Türkiye sınırları dışındaki zararlar ek sözleşmeyle teminat altına alınabilir (Kasko Genel Şartları A.4).
Eksik Sigorta: Sigorta bedelinin, sigortalanan menfaatin gerçek değerinden düşük belirlenmesidir. Kısmi bir hasarda tazminat, sigorta bedelinin sigorta değerine oranına göre ödenir (Türk Ticaret Kanunu m.1462).
Eksper (Sigorta Eksperi): Hasarın nedenini, niteliğini ve tutarını tarafsız biçimde tespit eden, mutabakatlı kıymet tespiti, ön ekspertiz ve hasar gözetimi gibi işleri yapan uzman kişidir (Sigortacılık Kanunu m.2).

F

Ferdi Kaza Sigortası: Sigortalının, sigorta süresi içinde maruz kaldığı ani ve harici bir olay sonucunda ölmesi veya bedensel bir arızaya uğraması durumunu teminat altına alan sigortadır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Ferdi Kaza).
Fesih: Sözleşmenin, kanunda veya genel şartlarda belirtilen bir sebeple, örneğin prim ödenmemesi ya da rizikonun ağırlaşması nedeniyle taraflardan biri tarafından sona erdirilmesidir (Türk Ticaret Kanunu m.1434, m.1445).

G

Geçerli Teminat Tutarı: Zorunlu sigortalarda, rizikonun gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan ve ilgili mevzuatla belirlenen asgari teminat sınırıdır (Karayolları Trafik Kanunu m.91).
Genel Şart: Bir sigorta branşı için onaylanmış ve tüm sigorta şirketlerinin aynı şekilde uygulamak zorunda olduğu temel sözleşme metnidir (Sigortacılık Kanunu m.11).
Gündelik Tazminat: Ferdi kaza sonucunda geçici olarak çalışamayacak duruma düşen sigortalıya, iyileşene kadar ödenen günlük tazminattır; süresi poliçede belirtilen sınırla kısıtlıdır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Ferdi Kaza).
Güvence Hesabı: Sigortasız veya sürücüsü tespit edilemeyen araçların yol açtığı bedensel zararlar ile sigorta şirketinin iflası halindeki bazı ödemeleri karşılamak üzere Birlik nezdinde oluşturulan fondur (Sigortacılık Kanunu m.14).

H

Hakem (Sigorta Hakemi): Sigorta ettiren, sigortalı ya da lehtarla sigorta şirketi arasındaki uyuşmazlığı Sigorta Tahkim Komisyonu bünyesinde çözen kişidir (Sigortacılık Kanunu m.2).
Hasarsızlık İndirimi: Poliçe döneminde hasar bildirilmemesi karşılığında bir sonraki dönem priminde uygulanan indirimdir. Sigorta şirketi değiştirilse ya da araç satılıp yerine yenisi alınsa bile bu hak Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden takip edilebilir (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Kasko).
Hayat Sigortası: Sigortalının hayatta kalması veya vefatı gibi hayatı üzerindeki olaylara bağlı olarak bir ödeme yapılmasını üstlenen sigortadır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Hayat).
Hırsızlık Sigortası: Sigortalı yerde kırma, delme, tırmanma veya anahtar uydurma gibi yollarla gerçekleştirilen hırsızlık ya da hırsızlığa teşebbüsün yol açtığı zararları karşılayan sigortadır (Hırsızlık Sigortası Genel Şartları A.1).

İ

İhbar Yükümlülüğü: Rizikonun gerçekleştiğini öğrenen tarafın, durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirme yükümlülüğüdür. Geç yapılan bildirim, tazminattan indirime yol açabilir (Türk Ticaret Kanunu m.1446).
İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası: Araç işletenin, zorunlu trafik sigortası limitlerinin üzerinde kalan hukuki sorumluluğunu, poliçede belirtilen tutara kadar ek olarak karşılayan isteğe bağlı sigortadır (Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları m.1).
İhtiyari Sigorta: Yaptırılması kanunla zorunlu tutulmamış, sigortalının kendi isteğiyle yaptırdığı sigortadır; kasko ve işveren sorumluluk sigortası bu gruba girer (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Sorumluluk).
İşleten: Bir motorlu aracı kendi adına veya bağlı olduğu bir teşebbüs adına fiilen kullanan ve kazada oluşan zarardan Karayolları Trafik Kanunu uyarınca sorumlu tutulan kişidir (Karayolları Trafik Kanunu m.85).
İtiraz: Sigorta Tahkim Komisyonu hakem kararına karşı, mevzuatta belirlenen tutarın üzerindeki uyuşmazlıklarda bir defaya mahsus başvurulabilecek yoldur; bu yolu ayrı bir rehberde ayrıntılı anlattık (Sigortacılık Kanunu m.30).

K

Karşılıklı Sigorta: Birden çok kişinin bir araya gelerek, aralarından birinin belirli bir riziko sonucu uğrayacağı zararı birlikte karşılamayı üstlendiği, ancak yalnızca kooperatif şeklinde yürütülebilen sigorta türüdür (Türk Ticaret Kanunu m.1402).
Kasko Sigortası: Sigortalının kendi aracında çarpışma, yanma, çalınma gibi risklerin gerçekleşmesi sonucunda doğan maddi zararları karşılayan sigortadır (Kasko Genel Şartları A.1).
Kaza Tespit Tutanağı: Trafik kazasına karışanların, kazanın oluşumunu ve kusuru gösteren bilgileri kaydettiği resmi ya da anlaşmalı belgedir; nasıl doldurulacağını ayrı bir rehberde anlattık (Karayolları Trafik Kanunu m.81-83).
Komisyon (Sigorta Tahkim Komisyonu): Sigorta ettiren, sigortalı veya lehtarla sigorta şirketi arasındaki uyuşmazlıkları bağımsız sigorta hakemleri aracılığıyla çözen kuruluştur (Sigortacılık Kanunu m.30).

L

Lehtar: Sigorta sözleşmesine taraf olmamakla birlikte, rizikonun gerçekleşmesi halinde tazminatı ya da sigorta bedelini talep etme hakkına sahip kişidir (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Hayat).
Levha: Faal olarak çalışan sigorta ve reasürans şirketleri, sigorta eksperleri ve sigorta acentelerini gösteren, ilgili kuruluşlarca ayrı ayrı düzenlenen kayıttır (Sigortacılık Kanunu m.2).

M

Menfaat: Sigorta sözleşmesinin konusunu oluşturan, para ile ölçülebilir ve rizikonun gerçekleşmesiyle zarara uğrayabilecek çıkardır (Türk Ticaret Kanunu m.1401).
Muafiyet: Poliçede belirlenen bir tutara veya sigorta bedelinin belli bir oranına kadar olan zararın sigorta şirketi tarafından karşılanmamasıdır; muafiyet tutarı poliçede açıkça yazılır (Kasko Genel Şartları A.6).
Mutabakatlı Kıymet Tespiti: Sigortalı kıymetin değerinin, sigortacı ve sigortalı arasında sözleşme öncesinde anlaşmayla belirlenmesidir; sigorta eksperinin yaptığı işlerden biridir (Sigortacılık Kanunu m.2).
Müşterek Sigorta: Aynı menfaatin, aynı süre ve aynı rizikolara karşı birden çok sigortacı tarafından aynı anda sigortalanmasıdır; sözleşmelerin tamamı menfaatin değerine kadar geçerli sayılır (Türk Ticaret Kanunu m.1466).

N

Nihai Cevap: Sigorta şirketinin, hasar veya tazminat talebine verdiği ve Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru için gerekli kabul edilen son yazılı yanıttır (Sigortacılık Kanunu m.30).

Ö

Ödeme Süresi (Muacceliyet): Sigortacının tazminatı ödemekle yükümlü hale geldiği süredir; branşa göre genel şartlarda ayrı ayrı belirlenir, örneğin kasko sigortasında eksper raporunun teslimini izleyen belirli bir iş günü sayısıdır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Kasko).
Özel Şart: Sigorta şirketinin, genel şarta ek olarak ve sigortalı aleyhine olmamak kaydıyla poliçeye koyduğu ek hükümlerdir (Kasko Genel Şartları C.11).

P

Pert (Tam Hasar): Aracın veya sigortalı kıymetin, onarımı ekonomik olmaktan çıkacak kadar ya da tamamen kullanılamaz hale gelecek şekilde hasar görmesidir; bu durumda tazminat, kıymetin rayiç değeri üzerinden hesaplanır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Kasko).
Poliçe: Sigorta sözleşmesinin, tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümleri ile genel ve varsa özel şartları içeren, yetkililerce imzalanmış yazılı belgesidir (Türk Ticaret Kanunu m.1424-1425).
Prim: Sigorta ettirenin, sigortacının üstlendiği riziko karşılığında ödemekle yükümlü olduğu bedeldir; aksi kararlaştırılmadıkça peşin ödenir (Türk Ticaret Kanunu m.1430).

R

Raportör (Sigorta Raportörü): Sigorta Tahkim Komisyonu'na intikal eden başvuruları ön incelemeden geçiren kişidir (Sigortacılık Kanunu m.2).
Rayiç Değer: Sigortalı kıymetin, hasar tarihi itibarıyla piyasadaki güncel alım satım değeridir; kasko sigortasında tam hasar ve çalınma hallerinde tazminat bu değer üzerinden hesaplanır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Kasko).
Reasürans: Sigortacının üstlendiği riski dilediği şartlarla başka bir sigortacıya tekrar sigorta ettirmesidir; bu işlem sigortacının sigorta ettirene karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Türk Ticaret Kanunu m.1403). Konuyu ayrı bir rehberde ayrıntılı anlattık.
Riziko: Sigorta sözleşmesine konu olan, gerçekleşmesi halinde tazminat ya da bedel ödemeyi gerektiren tehlike veya olaydır (Türk Ticaret Kanunu m.1401).
Rizikonun Ağırlaşması: Sözleşme yapıldıktan sonra, rizikonun gerçekleşme ihtimalini ya da mevcut durumu artıran bir değişiklik olmasıdır; bu değişikliğin en geç on gün içinde sigortacıya bildirilmesi gerekir (Türk Ticaret Kanunu m.1444-1445).
Rücu: Tazminatı ödeyen sigorta şirketinin, zarardan sorumlu üçüncü kişiye karşı ödediği tutarı geri isteme hakkıdır (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Kasko).

S

Sağlık Sigortası: Sigortalının, sigorta süresi içinde hastalanması veya bir kaza sonucu yaralanması halinde tedavi masraflarını ve varsa gündelik tazminatı, poliçede yazılı tutarlara kadar karşılayan sigortadır (Sağlık Sigortası Genel Şartları m.1).
SEDDK (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu): Türkiye'de sigortacılık ve özel emeklilik faaliyetlerini düzenleyen ve denetleyen, kamu tüzel kişiliğine sahip bağımsız idari kurumdur; 2019'da 47 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kuruldu (SEDDK, Görevimiz).
Seyahat Sağlık Sigortası: Yurt içi veya yurt dışı seyahat sırasında karşılaşılabilecek kaza ve ani hastalık gibi sağlık risklerine karşı, seyahat süresiyle sınırlı koruma sağlayan sigortadır (Seyahat Sağlık Sigortası Genel Şartları m.1).
Sigorta Bedeli: Sigortacının, rizikonun gerçekleşmesi halinde ödemekle sorumlu olduğu üst sınırdır; sigortacı bu tutarı aşan bir ödeme yapmaz (Türk Ticaret Kanunu m.1461).
Sigorta Değeri: Sigorta konusu menfaatin, rizikonun gerçekleştiği andaki gerçek ve tam değeridir (Türk Ticaret Kanunu m.1460).
Sigorta Ettiren: Sigortacıyla sözleşme yapan ve prim ödeme yükümlülüğünü üstlenen taraftır; sigortalıyla aynı kişi olabileceği gibi başka biri de olabilir (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Hayat).
Sigorta Sözleşmesi: Sigortacının bir prim karşılığında, rizikonun gerçekleşmesi halinde bunu tazmin etmeyi ya da belirli bir ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (Türk Ticaret Kanunu m.1401).
Sigorta Şirketi: Türkiye'de kurulmuş ya da yurt dışında kurulup Türkiye'de teşkilatlanmış, sigortacılık faaliyeti yürütmeye yetkili anonim şirket veya kooperatiftir (Sigortacılık Kanunu m.2, m.3).
Sigortalı: Hayatı, sağlığı veya malı üzerine sigorta yapılan, rizikonun gerçekleşmesi halinde poliçeden doğan haklara sahip olan kişidir (TSB Sıkça Sorulan Sorular, Hayat).
Sözleşme Öncesi Bilgilendirme: Sigorta şirketinin ve acentesinin, sözleşme kurulmadan önce sözleşmeye ilişkin bilgileri, sigortalının haklarını ve özellikle dikkat edilmesi gereken hükümleri yazılı olarak bildirme yükümlülüğüdür; bu açıklama yapılmamışsa sigorta ettiren 14 gün içinde sözleşmeye itiraz edebilir, itiraz etmezse sözleşme poliçede yazan şartlarla kurulmuş sayılır (Türk Ticaret Kanunu m.1423).

T

Tahkim: Sigorta ettiren, sigortalı ya da lehtarla sigorta şirketi arasındaki uyuşmazlığın, mahkeme yerine bağımsız sigorta hakemleri eliyle çözülmesi yöntemidir (Sigortacılık Kanunu m.30).
Takseli Sigorta: Tarafların, sigorta değerini sözleşmeyle önceden belirli bir para olarak kararlaştırdığı sigorta türüdür (Türk Ticaret Kanunu m.1464).
Tazminat: Rizikonun gerçekleşmesi sonucunda sigortalının uğradığı zararın, poliçe koşullarına göre sigortacı tarafından karşılanan tutardır (Türk Ticaret Kanunu m.1459).
Temerrüt: Sigorta ettirenin, ödemesi gereken primi süresinde ödememesi durumudur; bu durumda sigortacı kanunda belirtilen usulle sözleşmeyi feshedebilir (Türk Ticaret Kanunu m.1434).
Teminat: Poliçede sigortacının üstlendiği, hangi risklerin hangi koşullarda karşılanacağını gösteren güvencedir; kapsamı genel ve özel şartlarda ayrıntılı biçimde tanımlanır (Sigortacılık Kanunu m.11).

U

Uyuşmazlık: Sigorta ettiren, sigortalı veya lehtarla sigorta şirketi arasında hasar, teminat ya da tazminat konusunda ortaya çıkan anlaşmazlıktır; çözüm yolu olarak mahkeme, Sigorta Tahkim Komisyonu ya da tüketici hakem heyeti kullanılabilir (Sigortacılık Kanunu m.30).

Y

Yangın Sigortası: Yangının, yıldırımın, infilakın veya bunların yol açtığı duman, buhar ve hararetin sigortalı mallarda doğrudan neden olduğu maddi zararları, sigorta bedeline kadar karşılayan sigortadır (Yangın Sigortası Genel Şartları A.1).
Yeşil Kart Sigortası: Türk plakalı araçların yurt dışında karıştığı kazalarda geçerli olan, Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu'nca yürütülen uluslararası zorunlu mali sorumluluk sigortasıdır (Sigortacılık Kanunu m.14).

Z

Zeyilname: Sigorta sözleşmesinde sonradan yapılan değişiklikleri, örneğin araç değişikliğini ya da teminat güncellemesini gösteren ve poliçeye ek olarak düzenlenen belgedir; Türk Ticaret Kanunu poliçenin içeriğini düzenlerken zeyilnameyi de poliçeyle birlikte anar (m.1425).
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası): Araç işletenlerin, bir kazada üçüncü kişilere verdiği bedeni ve maddi zararlardan doğan sorumluluğunu karşılamak üzere kanunla yaptırılması zorunlu tutulan sigortadır (Karayolları Trafik Kanunu m.91).
Zorunlu Sigorta: Kamu yararı gerektirdiğinde ilgili merci kararıyla ihdas edilen ve o branşta faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin yapmaktan kaçınamayacağı sigorta türüdür (Sigortacılık Kanunu m.13).

Aynı terim poliçenizin özel şartlarında daraltılmış ya da genişletilmiş olabilir; bu yüzden bir terimin sizin sözleşmenizdeki son anlamı poliçe metninde yazandır.

Kaynaklar

Sorunuz mu var?

Poliçenize özel sorularınızı bize iletin, birlikte bakalım.

Bize ulaşın

Sıradaki rehberReasürans Nedir?

Not: İçerikler Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr) ve mevzuat.gov.tr'deki resmi metinlere dayanır, bilgilendirme amaçlıdır. Poliçenizin özel şartları için bize danışın.